Urbanizacija naše planete davno je počela, i još je u toku, a vidimo je kao neprestanu promjenu civilne slike svijeta. Neki gradovi su sasvim nestali, znamo ih samo po imenu i mjestu gde su bili, o nekima svjedoče kamene zidine ili ostaci ukopanih temelja, neki su se proširili, a neki postali države. Riječ grad prvobitno je označavala tvrđavu, zidom osiguran zamak, utvrđen dvorac, danas znači naseljeno mjesto, civilni, trgovački i kulturni centar oblasti ili države.
Ima među gradovima i onih, kao što je grad Budva, koje nijedna od ovih odrednica ne definiše u potpunosti. Jeste, tvrđava i zidine stoje i danas, postojane i stamene, na istom mjestu još od IX vijeka, odoljele tolikim vojskama što su ih napadale i s mora i s kopna. Stoje, iako su ih nekoliko puta protresali trusi i trepeti. Danas je to i tvrđava teatar. Scena za mnoga čudesna pozorišna zbivanja. Jeste naseljeno mjesto, i opštinski centar, ali nigdje se u tim odrednicama ne kaže da mu se broj stanovnika u ljetnjim mjesecima uveća za stotinu puta, a zna se da je tako. Nije naznačeno ni to da je to grad koji posvaja svoje polaznike. I više od toga, grad koji oslobađa. To je, međutim, iskazano još u davnašnjem Statutu grada Budve iz doba Nemanjića, koji su, kao relikviju, prepisivali učeni budvanski književnici u bezmalo svim generacijama: Krsto Ivanović 1635, Stefan Mitrov Ljubiša 1854. godine, a postoji i treći sačuvani prijepis. Jedna važna odredba Statuta glasi: “Ako neki čovjek carev, ili nekog vlastelina, dođe u Budvu sa željom da se u njoj nastani, nije dužan da služi nikome nego opštini”. “U slučaju”, kaže se dalje u Statutu, “da tome čovjeku neki Budvanin, Sloven ili Arbanas, oduzme slobodu, dužan je da plati caru 50 perpera, a čovjek da ostane slobodan”. Sticanjem građanstva u gradu Budvi svaki pridošlica se, dakle, izbavljao ropstva i vazalstva, jer je došao u okrilje slobodnog grada.
Da li je ovdje zakon potvrdio već postojeći dobar običaj ili je zakonska odredba vremenom prerasla u običaj dosljednom primjenom, teško je reći. Tek i danas je tako. Ko jednom dođe u Budvu, postaje slobodni Budvanin i stalno se u taj grad vraća kao u svoj izabrani zavičaj, jer ga on privuče i veže za sebe nekom tajnom snagom koja je uzidana u tvrđavu, u kamene temelje crkava, u zidine koje grad brane od vjetrova, u Ljubišine priče, u pjesme Krsta Ivanovića, u slike braće Bocarića i pustolovine Zanovića. Nije nam dato da do kraja odgonetnemo tu tajnu snagu, ali jedno znamo: jesu države, jesu utvrde, jesu gradovi, a Budva je, Budva je, Budva. |
ŠTA RADIMO 
